Crta na meti

Studija slučaja medijskog izveštavanja o organizaciji Crta

Period posmatranja: 1. septembar – 4. oktobar 2026. godine

Ova studija slučaja deo je kontinuiranog monitoringa medijskog izveštavanja koji SHARE Fondacija sprovodi tokom izborne kampanje, a koji obuhvata 25 domaćih onlajn medija i najpopularnije društvene mreže. U okviru tog monitoringa, od 1. septembra do 4. oktobra 2026. uočen je nagli porast negativnog izveštavanja i kampanje blaćenja usmerene protiv Crte – organizacije koja je tokom prethodnih deset godina izgradila reputaciju relevantnog nezavisnog posmatrača izbora u Srbiji. U analiziranom periodu, objavljeno je ukupno 130 tekstova u kojima se Crta pominje u izrazito negativnom kontekstu, pre svega u tabloidnim medijima. 

Većina medijskih napisa u posmatranom korpusu usmerena je na osporavanje identiteta organizacije, dok nijedna od tvrdnji iznetih u objavljenim tekstovima ne osporava argumentovano metodologiju Crte. Usred izbornog ciklusa, većina medija sistematski osporava legitimitet organizacije iz redova civilnog društva, koja uživa najveći autoritet u posmatranju izbora u Srbiji. Centralnu ulogu u tom procesu imaju mediji bliski vladajućim strukturama. 

Od 25 medija obuhvaćenih monitoringom, njih 12 objavljuje tekstove u kojima je Crta na meti kampanje blaćenja. Deo njih generiše sadržaje kojima se osporava legitimitet Crte, dok drugi takve sadržaje preuzimaju, održavaju na agendi i dodatno intenziviraju uspostavljeni narativ. Odsustvo argumenata i činjenica koje bi potkrepile tvrdnje iznete u ovim tekstovima, sugeriše da je njihova svrha podrivanje poverenja javnosti u organizaciju koja dosledno osvetljava neregularnosti tokom izbornog procesa i zloupotrebe javnih resursa.

Mada kontinuirani, intenzitet napada na Crtu raste sa približavanjem izbora. Dok je u početku posmatranog perioda bilo dana bez vesti u kojima se Crta pominje u negativnom tonu, poslednjih osam dana monitoringa, od 27. septembra do 4. oktobra, takvi tekstovi se objavljuju gotovo svakodnevno.

Najviše tekstova objavljeno je 27. septembra, nakon što je Crta dan ranije odbila poziv Aleksandra Vučića na učešće u debati na RTS-u, a zatim u nedelju 4. oktobra, kada je u javnost pušten audio-snimak na kom se navodno čuje advokat iz Crtinog pravnog tima, Vladimir Tupanjac, kako savetuje ljude da, „ako već moraju“ da napadaju policiju, to urade pametno i „stave kapuljače“. Medijski napadi na Crtu potiču iz četiri osnovna izvora – iz vrha izvršne vlasti, od stranačkih operativaca, sa pseudo-nezavisnih instanci, sa društvenih mreža.

Napadački narativ može se razvrstati u šest vrsta diskreditujućih tvrdnji: da je Crta prikrivena politička stranka; da je član pravnog tima Crte ušao u prošireni sastav Republičke izborne komisije (RIK) u ime Studentske liste; da se Crta finansira iz stranih izvora; da su Crtina istraživanja lažirana; da se priprema za osporavanje izbora; i da stoji iza nasilja.

Tehnike kojima su se mediji služili u diskreditaciji Crte, između ostalih, jesu prekvalifikacija statusa, odnosno insistiranje na tome da organizacija nije nezavisni posmatrač izbora, već izborni učesnik, kao i pripisivanje lažne afilijacije – povezivanjem govornika na studentskoj konferenciji sa Crtom, iako nisu njeni članovi; korišćenjem podataka iz biografije članova Crte za narušavanje kredibiliteta organizacije; povezivanjem „po lancu“ sa drugim organizacijama ili pojedincima bez dokaza takve veze; ili preventivnom delegitimizacijom, najavljujući kao „otkriće“ nalaze sa kojim će Crta izaći na izborni dan. 

Meta napada najčešće je bila organizacija u celosti, ali i pojedinci iz organizacije koji su imenovani poput Vukosave Crnjanski, Raše Nedeljkova, Pavla Dimitrijevića, kao i advokata Vladimira Tupanjca.

Napadi na Crtu tokom posmatranog perioda prošli su tri faze – osporavanje nepristrasnosti, prekvalifikacija statusa i finansijska delegitimizacija. Trenutno su u toku sledeće tri faze: personalizacija, preventivno osporavanje nalaza i kriminalizacija. Poslednje tri faze, za koje se može očekivati da će uslediti u narednom periodu jesu institucionalna radnja, napad na nalaz izborne noći i zakonodavni epilog, odnosno praktično onemogućavanje rada organizacije.

Izgradnja negativne slike o Crti

Najveći broj negativnih tekstova o Crti (101 od 130) objavljeno je na šest portala iz posmatranog korpusa: Kurir, Informer, Novosti, B92, Alo i Politika. 

Kurir i Informer objavili su pojedinačno najveći broj tekstova: po 19. Dok je Informer mesto proizvodnje vesti u kojima je Crta targetirana, a tekstovi objavljivani na ovom portalu najduži od svih analiziranih medija, Kurir je mesto na kom se napadi prenose i pojačavaju. Veliki broj tekstova prenose i Novosti (18), ali ovaj portal ujedno i proizvodi vesti u kojima se Crta napada i prvi ih objavljuje. B92 takođe prenosi tekstove iz drugih medija (17), ali na ovom portalu uočljivo izostaje senzacionalistički ton izveštavanja.

Deset ili više tekstova zabeleženo je i na portalu Alo (15), koji proizvodi vesti u kojima se Crta napada i prvi ih objavljuje, i na portalima Politika (13) i Pink (10) koji prenose, a ne kreiraju vesti o Crti.

Izbori bliži – napadi intenzivniji

Intenzitet medijskih napada na Crtu raste kako se približava izborni dan, pa tako od 27. septembra do 4. oktobra nije prošao gotovo nijedan dan bez tekstova u kojima se Crta targetira.

Najviše tekstova u jednom danu zabeleženo je 27. septembra (26 tekstova), dan nakon što je Crta odbila poziv na učešće u TV debati na Radio-televiziji Srbije (RTS) sa Aleksandrom Vučićem i prvim na Studentskoj listi Ilijom Srdanovićem, koji je, takođe, odbio taj poziv. 

„Brutalan kukavičluk lažne elite!“, „PANIKA MEĐU BLOKADERIMA, NE SMEJU NI 3 NA 1“, pisali su mediji tog dana. 

Dva dana kasnije, 29. septembra, objavljeno je devet tekstova u kojima se targetira Crta, a povod je bilo gostovanje Aleksandra Vučića na televiziji Informer gde je izjavio da Crta „nije nikakav objektivni posmatrač“, već „aktivni učesnik obojene revolucije“. 

Poslednji dan monitoringa, 4. oktobar, drugi je po broju objavljenih tekstova (22) u posmatranom periodu. Mediji su tog dana objavili snimak, navodno, advokata Crte u kom savetuje studente da, ukoliko napadaju policiju, to rade ‘pametno’, odnosno da stave kapuljače. Mediji taj slučaj koriste za pozivanje na njegovo hapšenje i zabranu rada organizacije.

Prvi talas napada na Crtu zabeležen je 2. i 3. septembra kada je objavljeno ukupno 11 tekstova u kojima se organizacija pominje u negativnom kontekstu. Mediji su tada prenosili objavu naloga sa društvenih mreža @BiseriDrugeSrbije o učesnicima konferencije za medije povodom otkrića špijunskog softvera, a koju su organizovani predstavnici Studentskog pokreta.

Na tom profilu je objavljeno da se napokon zna „ko je ‘plenum’“. Među navedenim govornicima sa konferencije u toj objavi pomenuta je i Ana Toskić Cvetinović, koja je predstavljena kao „NVO Zvezda, član CRTA, ali i još mnogih NVO, liberalnih, pro-antifa organizacija“. Ana Toskić Cvetinović je izvršna direktorka organizacije Partneri Srbija i nije zaposlena u Crti. 

U tom talasu, Crta je targetirana i u tekstovima u kojima se prepričava prilog TV Nova S o pismu Aleksandra Vučića penzionerima, u kom je predstavnik Crte bio jedan od sagovornika.

Naredni talas napada zabeležen je 6. i 8. septembra, kada je objavljeno 20 tekstova o organizaciji sa izrazito negativnim tonom. Kao kontekst tekstova poslužili su reakcija predsednice Narodne skupštine Ane Brnabić na navode predstavnika Crte iz medija i izveštaj organizacije o kampanji koju je stranka na vlasti pokrenula pre raspisivanja izbora. 

Tih dana, mediji su prenosili da je Vukša Dragović „raskrinkao Crtu“, iznoseći biografske podatke predstavnika organizacije i podatke o njenom finansiranju.

Polovinom septembra zabeležena su još dva talasa napada – 13. i 14. kada je objavljeno pet tekstova u kojima se govori o „navodnim žrtvama“ zvučnog topa na protestu 15. marta. Crta se pominje kao jedna od organizacija potpisnica dopisa upućenog državnim organima. U sredu 16. septembra objavljeno je sedam tekstova o tome da je Crta „zastupnik studentske liste u Republičkoj izbornoj komisiji“.

Aleksandar Vučić kao najčešći napadač na Crtu u medijima

Izvori medijskih napada na Crtu, bilo da se pominje u naslovima ili uvodu teksta, identifikovani su u vrhu izvršne vlasti, među stranačkim operativcima, na pseudo-nezavisnim instancama, kao i među anonimnim nalozima na društvenim mrežama. 

U polovini tekstova iz čitavog korpusa kao izvor napada identifikovan je Aleksandar Vučić, bivši predsednik Srbije i nosilac izborne liste „Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija“. Takvih tekstova ima 66, a najoštrije formulacije Vučić je iznosio krajem septembra.

„Svi znaju da Crta nije nikakav objektivni posmatrač, da su pod palicom zapadnih službi. Oni su aktivni učesnici obojene revolucije, obuka, učesnici u izmišljenom zvučnom topu“, izjavio je Vučić 29. septembra, što je preneto u medijima.

Vučić je Crtu pominjao i dan ranije, 28. septembra, navodeći da će Crta „u 16 ili 17 časova“ tokom izbornog dana saopštiti da je bilo mnogo nepravilnosti. I ovu izjavu su mediji preneli.

Drugi najčešći izvor napada, u ukupno 24 teksta, bila je Ana Brnabić, predsednica Narodne skupštine i v.d. predsednica Srbije nakon Vučićeve ostavke.

Pošto je šef pravnog tima Crte Pavle Dimitrijević izjavio da se „u ovoj predizbornoj kampanji obaraju svi rekordi u brisanju granice između partije i države“, Brnabić je na društvenim mrežama objavila da se time potvrđuje da Crta nije samo organizacija civilnog društva već „aktivan politički učesnik“.

Mediji su taj odgovor prenosili uz komentare poput „Brnabić morala da crta CRTI“.

Osmog septembra mediji su preneli i reakciju Ane Brnabić nakon što je Crta od Agencije za sprečavanje korupcije tražila da prikupi dokaze o troškovima mitinga Srpske napredne stranke (SNS) u Užicu. Crta je tvrdila da je na tom skupu promovisano glasanje za listu „Ujedinjena Srbija“, iako izbori nisu raspisani. 

„Brnabić očitala lekciju CRTA-i“ i „Brnabić žestoko uzvratila CRTI“, pisali su mediji prenoseći tvrdnje predsednice Narodne skupštine da Crta „izmišlja i lupeta“ da bi, posle izbora, „opravdali svoja lažna istraživanja“. 

Čest izvor medijima za napade na Crtu bio je i čelnik organizacije „Srpski suverenisti“ Vukša Dragović, koji na svojim nalozima na društvenim mrežama redovno objavljuje sadržaje u kojima targetira medije i organizacije civilnog društva.

Za razliku od većine izvora, Dragović je proizvođač, a ne komentator sadržaja. Video-snimci koje je u posmatranom periodu objavljivao na društvenim mrežama, poslužili su kao povod za 14 tekstova objavljenih na portalima Informera, Kurira, Novosti, Alo i Politike. Dragović je 8. septembra na mrežama objavio da je Crta „politička stranka koja koristi Studentsku listu da umesto nje izađe na izbore“, što su zatim mediji preneli. 

Među medijskim izvorima u posmatranom periodu ističe se i Mario Spasić, zastupnik organizacije „Savet za monitoring, ljudska prava i borbu protiv korupcije – Transparentnost“, čije su izjave mediji prenosili u pet tekstova.

Spasićeva organizacija, u nezavisnim analizama identifikovana kao tzv. GONGO, odnosno vladina nevladina organizacija,  predstavlja se kao nezavisno telo koje osporava kredibilitet organizacija građanskog društva, uključujući Crtu. To je to bio slučaj 19. septembra kada su mediji preneli tvrdnju ove organizacije da Crta, BIRODI i Nova srpska politička misao nisu kredibilni izvori istraživanja jer su „na platnom spisku iz inostranstva“.

Funkcioneri SNS-a Vladimir Đukanović i Milenko Jovanov figuriraju kao izvor medijskih napada na Crtu u ukupno sedam tekstova, a povod je bilo Crtino odbijanje učešća u predizbornoj TV debati. „Vi ste apsolutno učesnici izbornog procesa i krajnje ste navijački ostrašćeni“, naveo je Đukanović, što su mediji preneli 27. septembra.

U dva teksta izvor napada je bio ministar unutrašnjih poslova u tehničkom mandatu Ivica Dačić, koji je osudio „instrukcije“ advokata Vladimira Tupanjca (za napade aktivista na policiju) i pozvao pravosudne organe da hitno reaguju. To je prvi put u posmatranom periodu da se u napad uključuje resorni ministar sa pozivom na postupanje pravosuđa.

Izvor u medijskim napadima bili su i anonimni i pseudonimni akteri, poput naloga @BiseriDrugeSrbije na Iksu i kolumniste Kompasa potpisanog kao Vuk Svetovid.

Šest tvrdnji koje se ponavljaju

U analiziranim tekstovima u kojima se Crta pominje u negativnom kontekstu ponavlja se šest ključnih tvrdnji, prisutnih u različitim kombinacijama u svim posmatranim medijima. Nijedna od njih ne dovodi argumentovano u pitanje metodologiju kojom Crta prati i analizira izborne procese; umesto toga, sve su usmerene na osporavanje identiteta, motiva i legitimiteta organizacije.

Jedna od tih diskreditacionih teza glasi da je Crta prikrivena politička stranka. Tako mediji 8. septembra prenose navode Vukše Dragovića koji tvrdi da Crta „koristi“ Studentsku listu da umesto nje učestvuje na izborima. 

Napadi predsednice Narodne skupštine Ane Brnabić na Crtu najčešće su se odnosili na status te organizacije.

„PRIPREMAJU NOVI ALIBI ZA IZBORNI PORAZ! Ana Brnabić odgovorila Dimitrijeviću iz CRTE: Vi ste aktivan politički učesnik u ovim izborima“, glasi jedan od naslova analiziranih tekstova.

Druga teza koja se ponavlja u medijima jeste da se član pravnog tima Crte nalazi u proširenom sastavu RIK-a na predlog Studentske liste. U pitanju je jedina tvrdnja u celom korpusu sa proverljivim činjeničnim jezgrom. 

„Dakle, ne postoje studenti, ne postoji Studentska lista, postoji samo NVO hidra“, glasi deo objave Vukše Dragovića na društvenim mrežama, koju su mediji dalje prenosili.

Mediji su prenosili i tvrdnju da se Crta finansira iz stranih izvora, sa ciljem diskreditovanja organizacije i potvrdom da je cilj Crte „rušenje Srbije“.

Informer 8. septembra iznosi tvrdnju da je Crtin budžet preko 300 miliona godišnje, uz nabrajanje inostranih donatora koji su finansirali Crtine projekte. Iz tih navoda, Informer izvodi zaključak da su namera i cilj Crte „rušenje Srbije i postavljanje marionetske vlasti“. Reč je o tehnici po kojoj se koristi navodni podatak kako bi se dokazala nedokaziva tvrdnja.

Kako bi osporili aktuelne Crtine projekcije izbornih rezultata, mediji su plasirali ili prenosili tvrdnje da su Crtina istraživanja lažirana pozivajući se, između ostalog, na komentar sociologa Ivana Živkova da je Crta 2023. godine projektovala da će koalicija „Srbija protiv nasilja“ osvojiti 51 posto glasova u Beogradu, što se nije desilo.

Jedna tvrdnja koju mediji i medijski izvori takođe ponavljaju glasi da će Crta na dan izbora povući svoju posmatračku misiju, reći da izbori ne važe i „izvesti ljude na ulice“, odnosno da se priprema osporavanje izbora. O tome je govorio glavni i odgovorni urednik Informera Dragan J. Vučićević 29. septembra kao o „planu B blokadera“, dok je Aleksandar Vučić 28. septembra naveo i vreme kada će do toga doći, „u 16 ili 17 časova“, što su mediji preneli.

Šesta tvrdnja koja se ponavlja u više medija glasi da Crta stoji iza nasilja ili ga ne vidi. Tvrdnja se javlja još 4. septembra, u kolumni objavljenoj na B92, u kojoj se navodi da instruktori iz Crte savetuju blokaderima da je, ukoliko napadaju policiju, najbolje da budu maskirani. U tekstu nije naveden dokaz za takvu tvrdnju. Mesec dana nakon te kolumne, mediji su objavili audio-snimak koji gotovo doslovno potvrđuje rečenicu iz kolumne, uz navode da na snimku govori advokat iz pravnog tima Crte Vladimir Tupanjac. Do danas je nejasno kako su mediji došli do tog snimka i da li je autentičan.

Tehnike i taktike diskreditacije

Ni u jednom od 130 tekstova iz analiziranog korpusa ne osporava se konkretan metodološki postupak koji Crta primenjuje u svom osnovnom radu, odnosno posmatranju izbornih procedura. Umesto toga, osporava se stvarni identitet organizacije i njeni motivi.

Među uočenim tehnikama izdvaja se prekvalifikacija statusa, odnosno kontinuirano insistiranje na tome da Crta nije nezavisni posmatrač izbornog procesa, već učesnik u njemu, te da nije organizacija civilnog društva već politička organizacija.

Na taj način se Crta delegitimizuje i predstavlja kao akter koji, kao navodno aktivan učesnik u izbornoj utakmici, ne može da daje nezavisnu analizu izbornih rezultata, izborne kampanje ili izborne atmosfere.

Početkom septembra, Studenti u blokadi sazvali su konferenciju za medije, na kojoj su objavili da su uređaji pojedinih studenata i opozicionih političara zaraženi naprednim špijunskim softverom. Jedna od govornica na konferenciji bila je i Ana Toskić Cvetinović, izvršna direktorka organizacije Partneri Srbija. Mediji su je netačno identifikovali kao „članicu“ Crte i zatim to koristili kao argument u prilog tvrdnje da Crta nije objektivna i nezavisna u političkom životu, već svrstana na jednu stranu, odnosno bliska Studentskom pokretu. Reč je o tehnici pripisivanja lažne afilijacije.

Mediji su se služili i diskreditacijom Crte preko njenih predstavnika, odnosno biografskom revizijom. Napadali su Crtu iznoseći detalje iz biografija ljudi iz njenih upravljačkih struktura. 

Još jedna od uočenih tehnika bila je lančano povezivanje, gde se svaka pojedinačna karika koristi kao dokaz za narednu, a da se nijedna zapravo objektivno ne dokazuje. Mediji su tako tvrdili da postoje veze Crte sa Fondacijom Slavko Ćuruvija, Dinkom Gruhonjićem, Veranom Matićem, i zatim to koristili kao dokaz da je Crta deo „obojene revolucije“.

Veliki deo analiziranog korpusa čine tekstovi načinjeni na osnovu tekstualnih ili video sadržaja sa društvenih mreža, ponekad nepoznatih ili anonimnih aktera. U takvim slučajevima mediji nastupaju kao distributeri sadržaja, služeći se objavama na mrežama kao relevantnim dokazom za određene tvrdnje, koje istovremeno i sami legitimišu. 

Česta tehnika kojom su se mediji služili da diskredituju Crtu bila je preventivna delegitimizacija, odnosno napad usmeren na nepostojeći istraživački nalaz organizacije. Mediji su to koristili iznoseći pretpostavke, predstavljene kao činjenice ili otkrića, šta će Crta da učini na izborni dan, šta će da objavi ili saopšti.

U završnici posmatranog perioda, medijsko targetiranje Crte od 4. oktobra prelazi u fazu institucionalnog targetiranja pozivanjem na krivično gonjenje. Tada je objavljen audio-snimak sa navodnom instrukcijom za napade na policiju, kojim je potkrepljena tvrdnja objavljena mesec dana ranije na portalu B92 (tehnika iznošenja tvrdnje bez dokaza). Mediji prenose zahtev Vukše Dragovića da se organizaciji kao kriminalnoj zabrani rad, dok Savet za monitoring traži hitno hapšenje predstavnika Crte zbog navodnog planiranja organizovanog terorističkog akta. Glavni i odgovorni urednik Informera Dragan J. Vučićević navodi da postoji i nastavak snimka u kom se „blokaderi uče da prave molotovljeve koktele“, ali se za to ne prilaže dokaz.

Takođe, monitoring medija beleži da 1. oktobra mediji otvaraju front prema Istinomeru, portalu čiji je Crta osnivač, a koji je partner kompanije Meta za fektčeking u Srbiji. Informer sugestivno pita, „Ko je privatnoj organizaciji dao pravo da određuje šta građani Srbije smeju da vide na društvenim mrežama?“, upozoravajući da ocene Istinomera mogu smanjiti vidljivost Informeru i uz tvrdnju da se deo moderacije za region „koordinira iz Zagreba“. Ovo je ujedno i jedini tekst u korpusu koji napad na Crtu smešta u okvir nacionalne bezbednosti.

Kretanje napada kroz medije

Obrazac medijskog napada na Crtu je ujednačen. Najčešće polazi od objave na društvenim mrežama (Iksu) ili od izjave funkcionera, dok ga u roku od nekoliko desetina sekundi preuzima pet do sedam portala, sa gotovo identičnim tekstom.

Dijagram prikazuje dvanaest talasa iz korpusa. Nulti minut je trenutak prve objave u pojedinačnom talasu, a svaka tačka je medij sa kašnjenjem u minutima. Pun krug je medij koji prvi objavljuje.

U deset od dvanaest talasa Alo i Novosti prvi objavljuju tekst sa napadom na Crtu. Ti portali su u medijskom prostoru ulazna tačka napada.

Kao prvi medij koji objavljuje napadački tekst, Informer se pojavljuje dva puta: 29. septembra, kada je Vučić gostovao na TV kanalu istog medija, i 4. oktobra sa snimkom advokata iz pravnog tima Crte, uz tvrdnju da je medij do snimka došao preko sopstvene službe. U oba slučaja je Informer kreator vesti koju je objavio.

U drugoj polovini lanca nalaze se mediji koji ne proizvode vesti već ih prenose. To su po pravilu Politika i B92, koji sadržaje prenete iz drugih medija objavljuju sa manje senzacionalizma nego u izvornom tekstu i sa urednim atribuiranjem izjave, što tekstu daje privid legitimne političke polemike. Izuzetak je 4. oktobar, kada je B92 prvi objavio poziv na hapšenje advokata Tupanjca.

Značajan nalaz analize talasa medijskih napada iz analiziranog korpusa ukazuje da je talas od 4. oktobra najbrži i najduži. Prvih sedam portala objavilo je vest u roku od 21 minuta, od 08.16 do 08.37. Zatim sledi pauza od oko tri sata, pa drugi nalet od osam portala između 13.09 i 14.01. Tako je jednim događajem pokriven medijski prostor tokom čitavog dana, u dva naleta, što nije zabeleženo u septembarskim talasima. 

Pojedinačni talas najčešće se završava u rasponu od pedeset minuta do dva sata, što ne ostavlja dovoljno vremena za uredničku proveru i redakcijsku pripremu objave. Ovaj nalaz sugeriše da je reč o koordinisanom objavljivanju unapred pripremljenog sadržaja.

Jedini zabeleženi slučaj koji odudara od ove dinamike jeste talas tekstova o „lažnom“ broju povređenih na protestu 15. marta. Početak talasa zabeležen je 13. septembra uveče objavom u Kuriru, dok Novosti, Informer i B92 objavljuju tek sutradan ujutru.

Najčešće mete napada

Mediji su najčešće diskreditovali Crtu kao organizaciju u celini, ali su napadi bili usmereni i na petoro imenovanih osoba povezanih sa organizacijom. 

Najčešće je pominjan Vladimir Tupanjac, advokat iz pravnog tima Crte, u 13 tekstova, od kojih su svi objavljeni 4. oktobra. Napadi na njega su najoštriji, a ujedno je i jedina osoba čije se hapšenje zahteva u posmatranom korpusu medijskih objava.

Direktorka Crte Vukosava Crnjanski pomenuta je u 12 tekstova. U većini ovih tekstova navedena je kao jedna od osoba koje su, pored prvih imena na izbornim listama SNS-a i Studentske liste, pozvane na predizbornu TV debatu. Napadački ton bio je prisutan u tekstovima koji su prenosili njene biografske podatke koje je u javnost izneo Vukša Dragović.

Šef pravnog tima Crte Pavle Dimitrijević pomenut je u pet napadačkih tekstova protiv Crte, objavljenih 6. i 8. septembra. U tim tekstovima mediji su prenosili reakciju Ane Brnabić na njegovu izjavu da je izbrisana granica između partije i države.

Programski direktor Crte Raša Nedeljkov imenovan je u tri teksta, u kojima su mediji prenosili navode Vukše Dragovića da Nedeljkov „krije biografiju“.

U tri teksta je pomenuta Ana Toskić Cvetinović, netačno predstavljena kao članica Crte.

Tokom najvećeg dela posmatranog perioda napadi su bili usmereni na Crtu kao organizaciju i na njen vrh – direktorku i programskog direktora. Član stručnog tima prvi put je imenovan 4. oktobra, ali ne kao neko ko zastupa navodno pristrasan stav, već kao navodni izvršilac krivičnog dela.

Ni u jednom od ukupno 22 teksta objavljena tog dana mediji nisu preneli Crtin odgovor na optužbe. Jedina instanca u kojoj se pominje nešto nalik reakciji organizacije zabeležena je u tekstu koji Crtin odgovor pominje u okviru izjave Ane Brnabić, u kojoj ona tvrdi da je Crta pružila podršku advokatu Tupanjcu i pozvala građane da ne slušaju ocene te organizacije.

Nivoi napada

Faze medijske kampanje protiv organizacije civilnog društva, prema sličnim međunarodnim iskustvima, mogu se identifikovati kao (1) osporavanje nepristrasnosti, (2) prekvalifikacija statusa, (3) finansijska delegitimizacija, (4) personalizacija, (5) preventivno osporavanje nalaza, (6) kriminalizacija, (7) institucionalna radnja, (8) napad na nalaz izborne noći, (9) zakonodavni epilog. 

Sudeći prema nalazima medijskog monitoringa u posmatranom periodu, tri faze su dovršene. Kampanja za osporavanje nepristrasnosti Crte kao organizacije i posmatrača izbora vođena je početkom septembra, između ostalog, netačnim navodima da je članica Crte govorila na konferenciji Studentskog pokreta. U prvoj polovini septembra posmatrani mediji počeli su da se bave prekvalifikacijom statusa organizacije, kroz tekstove u kojima se tvrdi da Crta nije nezavisni posmatrač već učesnik izbornog procesa. Finansijska delegitimizacija odnosi se na medijske navode o Crtinim inostranim donatorima, što se koristi kao dokaz da Crta želi da „ruši Srbiju“.

Trenutno je u toku faza personalizacije, u kojoj se za napad poimenično izdvajaju pojedinci iz organizacije. Početkom oktobra ova faza se prvi put širi van upravljačkog vrha organizacije i na metu dospeva član stručnog tima. U toku je i preventivno osporavanje nalaza kroz najave Crtinih postupaka tokom izbornog dana, što se predstavlja kao otkriće tajnog plana. Faza kriminalizacije započeta je 4. oktobra, uz pozive na zabranu rada i hapšenje članova organizacije.

Izvan usko medijske kampanje, pretpostavka je da predstoje još tri faze: institucionalne radnje, odnosno postupanje tužilaštva, inspekcije ili finansijske kontrole, za šta je 4. oktobra stvoren povod u medijima; zatim osporavanje nalaza izborne noći, što se može očekivati 25. oktobra, a koji se u medijima najavljuje od 8. septembra; i, naposletku, zakonodavni epilog, koje se u uporednim slučajevima u svetu beleži posle izbora.

Aneks: spisak tekstova u korpusu

Napomena o korišćenju alata VI: Ovaj izveštaj sastavljen je uz pomoć četbot-a VI za obradu podataka i jezičko uređivanje teksta. Autori i urednici snose punu odgovornost za istraživanje, analizu, nalaze i zaključke izveštaja.